زیدیه

بنابر نقل اكثر منابع، زيد بن على بن حسين الشهيد، بين سال 75 تا 80 هجرى در مدينه از مادرى اُمّ ولد به دنيا آمد. در برخى منابع آمده كه مادر زيد، همان جاريه اهدايى مختار بن ابى عبيده ثقفى به امام سجّاد(عليه السلام) است. يحيى بن حسين معروف به الناطق بالحق (م424ق)، يكى از بزرگان زيدى مذهب در كتاب الافادة فى تاريخ الائمة الزيدية مى نويسد: «نام مادر زيد جيدا بود و مختار او را به سى هزاردرهم خريده و به على بن حسين رضى الله عنه اهداء نمود و نيز روايت شده كه على بن حسين آن را خريده است و زيد در سال 75ق از اين مادر متولد گرديد».images?q=tbn:ANd9GcQiD1VcsnzfQVhBWEBbCPDe3SxDxA3jN19IWiqYOdJ6-CddrYhQI7Wg6n8 زیدیه

 

 

 

 

 

زيد بن على در مدينه بزرگ شد و نزد پدر و برادر (امام باقر(عليه السلام) علم آموخت و به خاطر همنشينى دائمى وى با قرآن به «حليف القرآن» ملقب گشت. در ادامه زيد بن على به عراق سفر كرد و با علماء آنجا به مذاكره علمى پرداخت. شهرستانى در ملل و نحل او را شاگرد واصل بن عطاء (م138ق) بنيانگذار مكتب معتزله معرفى مى كند كه اين مطلب مورد نقد بسيارى از نويسندگان قرار گرفته و شاگردیش را نزد واصل مردود دانسته اند. ابوزهره در كتاب الامام زيد، در نقد ديدگاه شهرستانى مى نويسد: «آيا صحيح است كه زيد را شاگرد واصل بدانيم؟ با اين كه هر دو هم سن بوده و در سال 80 هـ. متولد شده اند و هنگامى كه زيد به بصره آمد در سنّى بود كه در كمال علمى بود. بنابراين بايد اين ملاقات را، مذاكره علمى ناميده و آن را شاگردى تلقى ننماييم».

زيد بن على دو يا سه بار ازدواج كرد و داراى چهارفرزند ذكور گرديد. يحيى كه در خراسان شهيد شد و فرزندى نداشت; عيسى جدّ سادات عراقى از نسل زيد; حسين ذوالدمعة، مشهورترين فرد از نسل زيد و محمّد، جدّ سادات عجم. بنابراين بايد توجه داشت كه گاهى در علم أنساب از لفظ زيدى براى نسل زيد بن على استفاده مى شود كه نشانه مذهب آن فرد نيست.

آثار منسوب به زید

حدود ده رساله و چند كتاب به زيد بن على منسوب است. از مهمترين آنها مجموع فقهى و حديثى زيد بن على است كه به دو نام، يكى به نام مسند زيد بن على و ديگرى با نام المجموع الحديثى والفقهى به چاپ رسيده است. اين كتاب مورد قبول زيديان بوده و آن را از زيد دانسته و بر آن شروح متعددى نوشته اند. بزرگترين شرح به نام الروض النضير فى مجموع الفقه الكبير نوشته حسين بن احمد سياغى است. راوى اوّل اين مجموعه عمروبن خالد معروف به ابوخالد واسطى است كه نزد اهل سنّت از ضعفاء شناخته شده و براى همين علت اين مجموعه را از زيد بن على ندانسته و آن را منكرند. علماى اماميه در اين زمينه دو دسته شده و برخى آن را تضعيف كرده و عده اى آن را ثقه دانسته اند. آيت الله خويى در معجم رجال الحديث آن را ثقه دانسته و آيت الله سبحانى در اين زمينه مى نويسد: «در كتب اربعة سى و نه حديث از زيد بن على روايت شده كه راوى اكثر آنها ابوخالد واسطى است». كتاب ديگر زيد تفسير غريب القرآن است. راوى اين كتاب عطاء بن سائب (م136ق) است كه از سوى رجاليون شيعه و سنّى توثيق شده است. گويا وى در ابتدا از علماى عامه بوده، سپس مستبصر شده و شيعه گرديده است. ولى به طرفدارى از فكر زيديه، نه اماميه ـ رواياتى چند از وى در كتب اربعه يافت مى گردد.

هرگونه کپی برداری از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام، بلامانع می باشد