سیری در سیره اخلاقی امام حسین علیه السلام

13531833731 سیری در سیره اخلاقی امام حسین علیه السلاماز نگاه تربيتى و اخلاقى، يكى از بهترين و كارآمدترين روشهاى پرورشى و سازندگى، تربيت از راه نشان دادن الگوها و سرمشق‏هاى عينى و عملى است. اسلام به عنوان مكتبى انسان ساز و جامعه پرداز اين اصل اصيل را در برنامه‏هاى تربيتى و اخلاقى خود مطرح كرده و با ارائه الگوهاى اصلى و حقيقى و پرهيزدادن از الگوهاى بدلى و دروغين، روش تربيتى ويژه‏اى را به جامعه بشرى نشان داده است. قرآن كريم افزون برآموزش‏هاى موعظه‏اى، دستورالعملهاى كلى و بنيادى در زمينه كسب فضايل و خصلت‏هاى انسانى و آداب و اخلاق اسلامى; الگوهاى عينى را نيز معرفى كرده است: 1- «قد كانت لكم اسوة حسنة فى ابراهيم و الذين معه...» (1)

قطعا براى شما در پيروى از ابراهيم و كسانى كه با اويند سرمشقى نيكوست. 2- «لقد كان لكم فى رسول الله اسوة حسنة...» (2) براى شما در زندگى رسول خدا صلى الله عليه و آله سرمشق نيكويى است. در آيات زيادى در قرآن سخن از نمونه‏هاى عالى انسانى به ميان آمده و به عنوان راه يافتگان فرزانه و قابل پيروى معرفى شده‏اند. (3) درفرهنگ دينى و گفتار پيشوايان مذهبى نيز به اين اصل اساسى اشارت‏ها و صراحت‏هاى گوناگون به چشم مى‏خورد. امام على عليه السلام مى‏فرمايد: «فتابنبيك الاطيب الاطهر صلى الله عليه و آله فان فيه اسوة لمن تاسى...» (4) پس به پيامبر پاكيزه و پاك صلى الله عليه و آله خود اقتدا كن كه در - رفتار - او خصلتى است كه زدودن اندوه خواهد.... در اين كلام نورانى كه حضرت پيش از آن به اسوه‏هايى مانند حضرت موسى و حضرت عيسى و حضرت داود عليهم السلام اشاره مى‏كند، دو نكته قابل دقت است: 1- اصل اسوه پذيرى و ضرورت الگو در زندگى انسان مسلمان. 2- نشان دادن بهترين و جامع‏ترين الگو در تمام زمينه‏هاى انسانى و الهى; يعنى وجود پربركت و باكرامت رسول الله صلى الله عليه و آله. امام صادق عليه السلام نيز از شيعيان مى‏خواهد كه با زبان عمل مردمان را به فرهنگ دينى فراخوانند كه اين زبان اثرش از زبان گفتارى بسى‏بيشتر و سودمندتر است: «كونوا دعاة الناس بغير السنتكم ليروا منكم الورع و الاجتهاد و الصلاة و الخير فان ذلك داعية.» (5) مردمان را به غير گفتارتان به سوى اسلام و ارزشهاى دينى فرا خوانيد تا در رفتار شما پرهيزگارى و تلاش و نماز و نيكى ببينند، چه اين كه اين گونه دعوت كردن، اثرگذار است. ترديدى نيست كه يكى از بهترين و موفق‏ترين روش‏هاى تربيتى، تربيت از راه نشان دادن الگوهاى عملى است و به همين جهت قرآن كريم پيامبراكرم صلى الله عليه و آله را اسلام مجسم و قرآن مجسد مى‏نامد، زيرا تمام مبادى ارزشها در وجودش و در سخن و سيره‏اش متبلور شده است. در كتابهاى تربيتى نيز اين روش را براى پرورش و سازندگى فرد و جامعه سودمندتر مى‏دانند. «عملى‏ترين و پيروزمندانه‏ترين وسيله تربيت، تربيت كردن با يك نمونه عملى و سرمشق زنده است. تاليف كتاب درموضوع پرورش آسان است و ترسيم يك نقشه خيالى اگرچه كامل و همه جانبه و وسيع باشد، آسان‏تر; اما اين روش و نقشه تا هنگامى كه به يك حقيقت عينى واقعى بر روى زمين تبديل نشده... مركبى است‏بر كاغذ و نقشه معلق در فضا. تنها روشى محقق مى‏شود و منشا حركت مى‏گردد و تحولى در تاريخ ايجاد مى‏كند كه عملا بر روى زمين و در زندگى اجتماعى اعمال گردد.» (6) در اين سلسله از نوشتار برآنيم كه سير كوتاه داشته باشيم در سيره اخلاقى امام حسين عليه السلام. زيرا براين باوريم كه آن حضرت در سخن و سيره خود پس از پيامبر صلى الله عليه و آله و پدر بزرگوارش امام على عليه السلام و برادرش امام حسن عليه السلام بهترين سرمشق است. آن چنان كه خود فرمود: «فلكم فى اسوة‏» (7) اسوه بودن امام حسين عليه السلام در تمام زمينه‏هاى فردى، اجتماعى، سياسى، نظامى، فرهنگى و اعتقادى تجلى و تبلور دارد. لكن در اين نوشته تلاش ما برآن است كه از ديدگاه اخلاقى و تربيتى به زندگى و رفتار و گفتار آن حضرت بنگريم. براين باوريم كه سيره اخلاقى آن امام همام همچون سيره سياسى و اجتماعى و عاشورايى وى الهام بخش و انسان ساز است. به ديگر سخن، او همان گونه كه سرور شهيدان و سرور آزادگان است، سرآمد بزرگوارى‏ها و فضيلت‏هاى انسانى و اسلامى نيز هست. مكتب حسينى تنها مكتب جهاد و مبارزه با ديوهاى ظلم و ستم بنى‏اميه نبود، بلكه پيش از آن، اين مكتب و پرورش يافتگانش در ميدان جهاد اكبر آزمايش خود را نشان دادند و پيشتازى و جلودارى در ميدان ارزشها را به نمايش گذاشتند. حسين عليه السلام عصاره رسالت و ميوه درخت امامت‏است كه سيره اخلاقى او مى‏تواند ترسيم كننده ارزشهاى والاى قرآنى باشد. اعتلاى شخصيت اخلاقى امام حسين عليه السلام و استقلال شخصيت‏سياسى اجتماعى آن حضرت، انعكاس گسترده‏اى در جامعه اسلامى آن روز داشت; به گونه‏اى كه دشمنان و مخالفان وى نيز آن را باور داشتند; به اين جمله كه از زبان معاصران آن حضرت نقل شده، بنگريد: معاويه به فرزندش يزيد چنين سفارش كرد: «حسين احب الناس الى الناس‏» (8) حسين محبوب‏ترين چهره مردمى است. و نيز وليدبن عتبه، والى مدينه به عبيدالله بن زياد نوشت: «حسين به عراق روى آورده است. او فرزند فاطمه و فاطمه دختر پيغمبر صلى الله عليه و آله است. بترس از آن كه كمترين ناگوارى به او برسانى و اگر با او بد رفتارى كنى، مردم به تو و قبيله‏ات مى‏شورند و هيچ كس از خاصه و عامه تا ابد آن را فراموش نخواهد كرد.» (9) اين دو نمونه گواه اين نكته است كه: امام حسين عليه السلام به عنوان يك انسان وارسته و فرزانه در عصر خودش مطرح بوده و سيره و روش آن حضرت برهمگان روشن و معلوم بوده است. چهره سياسى - اجتماعى و نيز چهره انسانى و اخلاقى امام حسين عليه السلام به عنوان الگوى عينى جامعه اسلامى در ميان دوست و دشمن مطرح بوده است. اباعبدالله عليه السلام پيش از هرچيز، «عبدالله‏» بود و عبوديت در تمام زواياى زندگى و رفتار و گفتارش آشكار بود. سيره او سازنده انسان و ترسيم كننده سيستم ارزش‏هاى اخلاقى است. به اين حديث‏شريف از زبان امام باقر عليه السلام بنگريم و چهره انسان‏هاى سوزنده و سازنده را ترسيم نماييم و سپس به نمونه‏هايى از سيره سازنده اخلاقى امام حسين عليه السلام بپردازيم: امام باقر عليه السلام در ترسيم اسوه‏هاى شرآفرين و الگوهاى بركت‏آفرين و رحمت‏بخش چنين مى‏فرمايد: «ان لله عبادا ميامين مياسير يعيشون و يعيش الناس فى‏اكنافهم و هم فى‏عباده مثل القطر، و لله عباد ملاعين مناكير، لايعيشون و لا يعيش الناس فى اكنافهم، و هم فى‏عباده مثل الجراد، لايقعون على شى‏ء الا اتواعليه.» (10) «همانا براى پروردگار بنده‏هايى است پربركت و باميمنت كه خود خوش مى‏زيند و مردم نيز در پرتو آنان زندگى خوشى دارند. آن‏ها در ميان بندگان مانند بارانند. در برابر، انسان‏هايى هستند نفرين شده و نكبت‏بار كه نه خود زندگى سالمى دارند و نه كسى از زندگى آنان بهره‏اى مى‏گيرد. اين گروه مانند ملخ هستند كه جز نابودى و تبهكارى چيزى ندارند.» امام حسين عليه السلام الگوى رحمت، رافت، كرامت و بزرگوارى است كه باران وجودش همگان را سيراب مى‏سازد و شادابى و نشاط و حيات و حركت مى‏آفريند. پى‏نوشتها: 1- سوره ممتحنه، آيه 4. 2- سوره احزاب، آيه 21. 3- سوره تحريم، آيات 11 و 12 و سوره انعام، آيات 90- 83. 4- نهج البلاغه، خطبه 160، ترجمه شهيدى، ص‏162. 5- اصول كافى، ج 2، ص 78. 6- روش تربيتى اسلام، محمد قطب، ترجمه جعفرى، ص 244. 7- تاريخ طبرى، (هشت جلدى)، ج 4، ص 304. 8- تهذيب، ابن عساكر، ج 4، ص 327. 9- نفس المهموم، محدث قمى، ص 107. 10- تحف العقول، ص 310. نویسنده : ابوالقاسم یعقوبی
منبع : مجله کوثر شماره 44

هرگونه کپی برداری از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام، بلامانع می باشد